Anaxagoras'ın Felsefesi
Anaxagoras‘ın felsefesinin temel ilkeleri Ela okulunun temel ilkeleridir. Yani Anaxagoras’a göre de var oluş ve yok oluş asla mümkün değildir. Var oluş karışma, yok oluş ayrılmadır. Ona göre, varolmayı ” karışmak “, yok olmayı ” ayrılmak ” diye adlandırmak gerekir.
Fakat Anaxagoras maddenin tek bir cins cevherden ( töz ) oluştuğunu ileri süren Elea okulundan ve maddenin dört temel elemandan ( su, hava, ateş, toprak ) oluştuğunu söyleyen Empedokles‘ten ayrılır.
Anaxagoras’a göre deney dünyasındaki nesnelerin nitelik bakımından sayısız çeşitliliği dört unsuurun birleşmesiyle açıklanamaz. Deney dünyasında nitelik bakımından ne kadar çeşitlilik varsa, nitelikçe birbirinden ayrılan o kadar ana madde ( spermata ) vardır. Ona göre, spermataların sayısı sonsuz, boyutları ise sonsuz küçüktür. Yaratılmadılar ve yok edilemezler. Toplamları daima aynıdır. Ne azalırlar, ne çoğalırlar, Spermatalar cansızdır. Hareket yetenekleri yoktur.
Duyularımızla kavradığımız nesnelerde, spermataların hepsinden vardır ve nesneler kendilerinde ağır basan spermata çeşidine göre nitelik kazanır. Anaxagoras’a göre nesnelerin niteliklerinin değişmesi demek, nesnelerin birleşimlerine yeni spermataların girmesi ya da birtakım spermataların bu birleşimden ayrılarak belli bir spermatanın üstünlük kazanması demektir.
Spermataların birleşmesinden oluşan bütün nesnelerde, dolayısıyla her maddeden bir parça vardır. Yani, her şeyde her şeyden bir parça vardır. her şeyde her şeyden bir parça varsa ve bir parçayı diğer bütün şeylerden yalıtarak yalın bir biçimde elde etmek olanağı yoksa, her şey sonsuza değin bölünebilir.
Spermatalar cansız ve hareket yetenekleri olmadığı için birleşemez ve ayrılamazlar. Anaxagoras’a göre spermataların ayrılmasını ve birleşmesini sağlayan ” neden “, kendi içinde canlı bir varlıktır. Evreni, düzeni ve ereği ( telos ) olan bir bütün olarak algıladığımıza göre, spermataların hareketini sağlayan varlık, düzeleyen bir ereğe ( telos ) göre oluşturan bir kuvvet olmalıdır. Bu kuvvetin gördüğü iş aklın fonksiyonuna benzediği için, Anaxagoras bu kuvvete ” nous ” ( akıl ) adını verir. Ona göre, nous da bir maddedir. Nous, bütün nesnelerin en incesi ve arınmışıdır. Yalnız başına olduğunda saftır. Çeşitli niteliklerde görünmesine karşın hep kendisine eşittir. Kendi kendine hareket edebilen biricik maddedir, bütün öteki varlıkların hareket ilkesidir. [ Gökberk(12), Weber(13), Burnet(2), Freeman(5) ]
Kaynakça
(2) Burnet J., Early Greek Philosophy, London, 1975.
(5) Freeman K., PreSocratic Philosophers, Oxford, Basil Blackwell, 1966.
(12) Gökberk M., Felsefe Tarihi, Bilgi Yayınevi, 1965.
(13) Weber A., Felefe Tarihi Bilgi Yayınevi, 1965.
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar:
Yazının Etiketleri: Anaxagoras, Anaxagoras'ın Felsefesi, Anaxagoras'ın felsefi düşünceleri
