Sokrates, içinde “Daimonion” adını verdiği bir ses duyduğunu söylerdi. Daimonion, ilahi bir işaret, ruhsal bir kılavuzdur. Sokrates, Daimonion’u şöyle tanımlar:

“Bir tanrının ya da tanrısal, kutsal bir belirtinin bana göründüğünden çok kere ve birçok yerde söz açtığımı işitmişsinizdir. Meletos’un suçlanmasında, bununla alay ettiğini de bilirsiniz. Bir çeşit ses olan bu belirti çocukluğumda gelmeye başlamıştı bana; bu ses beni hep görmek istediğim işlerden alıkoyar, ama ‘Yap !’ diye hiçbir vakit emretmezdi. İşte beni siyasete girmekten alıkoyan da budur.” [Eflatun (4)]

Hüküm giydikten sonra Sokrates arkadaşlarına şöyle der:

“Öleceğim yere gitmeden, sizlerle olup bitenler üstünde görüşmek istedim. Azıcık daha bekleyin gönüldeşlerim, vakit varken görüşmemize engel olamaz kimse. Bugün başıma geleni nasıl yorumladığımı, size gönüldeşlerime olduğu gibi anlatacağım. Olmayacak bir şey geldi başıma. BÜtün yaşamın boyunca, en önemsiz işlerde bile bir kötülük yapacak olsam, içimdeki tanrısal, kutsal ses beni bundan alıkoymak için sesini duyurmaktan geri durmamıştır. Oysa bugün sizin de gördüğünüz gibi, kötülüklerin en kötüsü sayılabilecek bir şey geldi başıma. Ne bu sabah evden çıkarken, ne yargı yerinde, ne de sizlere söylemek istediğim sözleri derken alıkoydu beni tanrının belirtisi kutsal ses. Oysa birçok başka durumlarda konuşmanın tam ortasında durdurmuştur beni bu ses. Bugün, tersine, savunma sırasında davranışlarımın, sözlerimin arasına girmedi hiç. Bu susuş, bu çekinme nedir dersiniz ? Neden olduğunu anlatacağım size. Bu benim başıma gelenin bir iyilik olduğunu su götürmez de ondan; iyice düşünecek olursak ölümün kötülük sayılması yanılgıya düşmektedir. Bunun en kesin kanıtı şudur: Benim yaptığım şey iyi bir şey olmasaydı o belirti, o ses beni bundan alıkoymaktan geri durmazdı.” [Eflatun (4)]

“Bu ilahi ses” çeşitli şekillerde yorumlanmıştır. Örneğin, Akarsu(19) diyor ki:

“Sokrates’in içinde duyduğunu söylediği sesde-kendi deyişi ile Daimonion-bu mutlulukla=eudaimonia ile bağlantı içinde. Eudaimon, kendisinde daimon’un, yani doğrudan doğruya insan yaşamını kuşatan, insan yaşayışlarının içine sokulan gücün bulunduğu kimsedir. Sokrates’in daimon’unu bu bakımdan vicdanla ya da insana doğru yolu gösteren güçle karıştırmamak gerek. Daimonion, Ernst Hoffmann’ın ‘Griechische Philosophie bis Platon’ adlı eserinde belirttiği gibi, sözcük olarak da anlam olarak da, ‘eudaimonia’ ile bağlantı içinde. Erdemli insanı, mutluluğunu yitirmek tehlikesi içinde bulunduğu zaman uyaran, uyarıcı bir ses. Sokrates doğruluğun, doğru eylemin insana eudaimonia sağladığına inanıyordu. Bu ses mutluluğun tehlikede olduğuna işaret edince, doğru davranmadığını anlıyordu. Zaten bu ses hiçbir zaman ‘iyi’yi yapmayı buyurmamıştır. O daha çok alıkoyucu bir ses. Kötü bir şeyi yapmaya bırakmayan, kötü eyleme engel olan bir ses. Bizi kötü eylemlere götüren daha çok dış dünyaya bağlı şeyler, duyulara bağlı şeyler, bu ses işte dış dünyanın, duyuların zevkine insanın kendini kaptırmasına engel olan aklın sesi. Sokrates, bilmeden kendi iyiliğine karşı davranmak istediği zaman bu ses kendini gösterir. Bu ses bir eyleme karşı bir uyarıda bulunuyorsa o eylem iyi olamaz.”

Daimonion’un, “vicdan“,”ahlaki bir sezgi“, “peygamberlerde görülen içgüdü” olduğu da ileri sürülmüştür. Bu ilahi sesin, daimonion’un bilimsel açıklamasını psikoloji uzmanlarına bırakmak gerekir. Fakat, “daimonion“un irrasyonel(usdışı) bir iddia, dini-mistik bir unsur olduğu açıktır.

“İlahi ses“, daimonion, Sokrates’in suçlanmasına neden olmuştur. Ölümüne yol açan mahkemeye verilmesinde daimonion’un rolü olmuştur. Suçlanmadaki, “Sokrates’in Atina’ya yeni tanrılar getirmek istediği“iddiası, buna dayandırılmıştır. [Gökberk(20)]

Kaynakça

(4) Eflatun, Sokrates’in Savunması, Küçük Diyaloglar, Remzi Kitabevi, 1960.
(19)Akarsu, B., Ahlak Öğretileri, Remzi Kitabevi, 1982.
(20) Gökberk, M., Felsefe Tarihi, Bilgi Yayınevi, 1967.