Amerikan düşünürü pragmacı John Dewey’in kuramları âlet sayan öğretisi.
Amerikan düşünürü William James’in uygulayıcılığından yola çıkan Amerikan düşünürü Dewey; bilimsel yasa, kuram ve kavramları birer alet saymaktadır. Başarılı olurlarsa iyi ve gerçektirler, başarılı olmazlarsa kötüdürler ve gerçek değildirler. Deneysel mantık adıyla da adlandırılan âletçilik, nesnel bilimciliği yadsır.
Ona göre bilimin, belli bir durumda en elverişli davranışın araştırılmasını sağlamaktan başka hiç bir nesnel gerçekliği yoktur. John Dewey’in bu anlayışı, ustası W. James’in uygulayıcılık öznelliğe indirgediğinden ötürü de öznel düşünceci bir anlayıştır.
Sekizinci bilinç.
Hint düşünürü Vasubandhu, kardeşi Asanga’yla birlikte İ.S V. yüzyılda kurdukları Yogacara felsefesinde sekiz bilinç çeşidi bulunduğunu savunmuştu. Sekizinci bilinç.alaya-vijnana‘dır.
Yogacara felsefesine göre düşünceler bir yerden gelirler, işlerini görürler ve gene o geldikleri yere dönerler. İşte düşüncelerin oturdukları bu mahzen sekizinci bilinçtir. Bu sekizinci bilinç, ilk yedi bilincin kaynağıdır ve tümünü içerir.
Davranış özü.
Alman düşünürü Max Scheler’e göre çeşitli davranışların çeşitli özleri vardır. İşte bu çeşitli özlerin ortak yanı kişilik’tir. Öyleyse kişilik, şu ya da bu davranışın Aktwesen‘i değil, tümünün soyut bir birliğidir.
Beyinden başlayarak vücudun her yanını saran kılcıklar.
Ak töz adı verilen bu kılcıklar, telgraf telleri gibi, dış uyarımlardan aldığını beyne götürür. Beyin merkezleri arasında da bu kılcıklardan bulunduğu için, psiko-fizyoloji’de çarışım olgusunu bunların sağladığı sanılmaktadır.
Kavranılamaz.
Ünlü Yunan şüphecisi Timon, nesnelerin yapısını nitelemek için bu terimi kullanmıştır. Ona göre nesnelerin özü ya da gerçeği Akatalepsia’dır, bunu kavramaya çalışmak boşunadır.
Sanatın her dalında son ve en yetkin biçimini bulmuş sayılan bir estetiğe bağlılık.
Akademicilik özellikle XVII. yüzyılda Fransa’da doğmuştur. Örneğin resim sanatında çizgiden renge kadar her sanatsal öğe kurallara bağlıyor, bu kuralların dışına çıkmak adete yasaklanıyordu. Akademizme karşı ilk tepki romantiklerle başladı. Sanat da, her evrensel olgu gibi, sürekli bir yetkinleşme içindeydi ve elbette belli bir çizgide donup kalamazdı.
Özdekçi ve atomcu Hint felsefesi.
İ.Ö. VI. yüzyılda yaşadığı sanılan Markali Deva tarafından Hint dinlerine bir tepki olarak kurulmuştur. Kimi metinlerde adjivika biçimde de yazılıyor. Markali Deva’ya göre evrende her şey özdekseldir; toprak atomu, su atomu, ateş atomu ve hava atomu olmak üzere dört çeşit atomdan meydana gelmiştir.
Her evrensel nesne ve olgu bu atomların çeşitli birleşimlerinden oluşur. Yaratılmamış ve yokedilemeyen bölünmezler atomlar birleşme sayılarına göre yeni cisimler meydana getirirler. Ruh yoktur.
