Ön Söylem ( Kehanet )
Modern, bilimsel gelecek ön söylemenin ağırlıklı olarak veriler, trend analizleri ve bilgisayar simülasyonları ile desteklenen tekniği
1653 yılında Lorenzo Tonti isimde genç bir Napolili bankacı dahiyane bir fikirle, o dönemde Fransa’ da idari işleri yöneten Kardinal Mazarin’e gelir. Sürekli olarak para sıkıntısı çeken başkana, tebaadan çabuk ve problemsiz bir biçimde büyük miktarları toplamak için basit bir yöntem tanıtır. İcat bir tür kişisel emeklilik oyunuydu. Bu oyuna katılmak isteyen kişi, devlet hazinesine belirli bir tutar ( bu tutar geri ödenmiyordu ) ödüyordu ve bununla ömrü boyunca belirli bir yıllık faiz almaya hak kazanıyordu. Faiz ( devlet hazinesi çıkarına ) göreceli olarak düşük tutulmuştu. Ancak dengeleme için özel bir şans sunuluyordu: Zira oyuna katılanlar yaş guruplarına ayrılmıştı. Her grubun yıllık faizleri ortak bir potaya giriyordu ve bunun içeriği daha sonra grubun üyeleri arasında dağıtılıyordu. Ödenen miktarlar başka oldukça küçüktü. Ancak ilk grup üyeleri öldüğünde çabukcak artıyordu. Ve son yaşayan kişi, yaşadığı süre boyunca bütün potayı tek başına alıyordu.
Uyanık Napolili Tonti bu oyunda, o yıllarda Avrupa’da birçok matematik yeteneğine sahip adam tarafından, birbirinden bağımsız olarak icat edilen bir fenomenden, yani istatistiğin gizemli ön söylem özelliğinden faydalanmıştı. Elli yaşındaki 100 kişi ile karşı karşıya olan hiç kimse, hangisinin 60. doğum gününü kutlayacağını ya da hatta 80 veya 90 yaşlarına ulaşabileceğini kesin olarak söylemeyez. Ancak papalıkların ölüm kayıtlarına bakılarak, hangi yaş kademesinden sonra böyle bir gurbun sadece 20, hangisinden sonra sadece on ve hangisinden sonra sadece tek bir üyeinin hayatta olcağı şasılacak derecede kesin bir netlikle söylenebiliyordu.
XVII. yüzyılın sofu bilim adamları, istatistiğin sırları arasında tanrısal yaradışılın mükemmel düzenini bulduklarını sanıyordu. Müteakip yüzyılların aydınlanmış matematikçileri ise bunlarda insan ve toplum yaşamının şimdiye kadar gizli kalmış, fakat, Olasılık Hesabı‘nın metotları ile net biçimde ortaya konulabilen düzenini görüyordu. Sigorta şirketleri kuran işgüzar işletmeciler risklerini düşürmek için, Lorenzo Tonti gibi kısa bir süre sonra istatistikten faydalanmaya başladı. Ve hükümetler, politikada istatistiğin sunduğu ön söylem özelliklerini karar vermede yardımcı olarak kullanmaya başladı.
1800 yıllarında, mantığa olan inanç en üst seviyeye geldiğinde, birçok matematikçi ve doğa bilimci, geleceğin prensipte tamamen hesaplanabileceği ve sadece elde bulunan gerçeklerin güvenilir bir bilimsem ön söylemi engelleyeceğini konusunda emindiler.
XX. yüzyılın ikinci yarısının başlangıcında beklentiler özellikle ABD’ de tekrar benzer bir sınırsız optimizm ile damgalanmıştı. İstatistik verilerin soruşturulması ve değerlendirilmesi metotları bu arada oldukça hassaslaşmış, görüş sorulması ve trend analizi teknikleri eklenmişti ve yeni geliştirilmiş hesap makineleri yardımıyla kısa süre sonra çok büyük veri miktarları da hesaplanabiliyor ve gelecekteki olayların simülasyonlarında bunlardan faydanaılabiliyordu.
1948′de Kaliforniya’da her şeyden önce askeri alanda gelecek danışma heyeti Research and Development Corporation kuruldu. 1952′den itibaren Materials Policy Commission hammadde sağlanası konusunda, yine uzun vadede beklenen sorunlarla ilgilenmeye başladı. 1965′de 2000 yılı için muthemel toplumsal gelişimleri araştırması için ACENTA görevi verildi. Aynı zamanda World-future-Society ( Dünya Gelecek Derneği ) ve benzer düzenlemeler gibi, büyük ekonomi işletmeleri veya üniversitelerin ayakta tuttuğu özel Ön Söylem Enstitüsleri de ortaya çıktı. Endüstrileşmiş dünyanın diğer ülkelerinde gelişmeler aynı şekilde yürüyordu.
Ancak devlet ve iktisadı teşekkülerin görevlendirdiği gelecek araştırmalacılarının neredeyse hep pozitif senaryolar geliştirdiği ortaya çıktı. Yani, temelde hükümetin planlarına tanrıların onayını sunmak gibi bir görevi olan eski Yunanistan’daki Orakllar veya eski Roma’daki augurlar ile çok benzer bir rolü oynuyorlardı. Bunların modenr ahfatı şimdi aynı amaç ve aynı etki ile pozitif bilimin takdirini sunuyordu.
Buna karşılık özel ve üniversite ön söylemcileri 70′li yıllardan itibaren toplumsal ve ekonomik bütünsel gelişimler konusunda, giderek artan bir pesimizm gösteren, uzun vadeli ön söylemler açıklamaya başladı. İlk darbe 1972 yılında, korkuyla kulak kesilen kamuoyuna ilk kez ” büyümenin sınırlarını ” gösteren ve gerekli önlemler alınmazsa, aşırı nüfus artışı ve hammadde ile gıda kıtlığı nedeniyle XXI. yüzyılın ortalarında ortaya çıkacak bir dünya krizi ön söylemde bulunan Roma Kulübü ( Club of Roma ) tarafından geldi. 1980 yılında o dönemin Amerikan Başkanı Carter tarafından sunulan ” Global 2000 ” isimli rapoz benzer içeriğe sahipti.
Sonraki yirmi yılda resmi World Watcher’lerin sesleri belirgin biçimde ümitsizliğe kapıldı, çünkü milenyumu hedefleyen 60′lı yılların pozitif ön söylemlerinin, bunun oldukça uzağında kaldığı gitgide ortaya çıkıyordu. Ayrıca birdenbire, matematikçilerin bilimsel metotları ile beraber geleceği kesin olarak önceden söyleme konusunda en az önceki dönemlerin peygamberleri ve astrologları kadar başarısız oldukları ortaya çıktı. Gerçi belirli gelişimlerin oldukça iyi tahminlerini yapmak ve mevcut trendlerin devamını hesaplamak mümkündü. Ancak söz konusu gelişimleri tahmin etmek ya da trend dönümleri zamanını belirlemek söz konusu olduğunda, olasılık hesabı metotları tamamen başarısız kalıyordu.
Modern bilimsel ön söylemin Waterloo’su, birçok uzmandan bir tanesinin bile ön göremediği, doğu bloğunda komünizmin çöküşü ile ortaya çıktı. O zamandan bu yana Ön Söylem enstitüleri’nin maharetlerine olan güven derin bir sarsıntı geçirdi. Özellikle 1997′deki ağır Asya Krizi’ni tamamen bihaber karşılayan ekonomi araştırmacıları, bütün kredilerini tükettiler, öyle ki şimdi bçrok eksperin dünyanın genel geleceğini gördükleri gibi, kendi geleceklerini de karanlık görmek zorundalar.1996′da kahinlik ve gelecek araştırmacılığı hakkında çok akılcı ve ehil bir kitap yayımlayan Fransız tarihçi Georges Minois, son bölümünde yine olağanüstü pesimist bir yorum sundu: ” Hiçbir zaman insanlığın elinin altında bu kadar ön söylem bulunmadı ve hiçbir zaman gelecek kadar bu kadar az bilinmiyordu.Üçüncü bin yıla kesif bir sis altında giriyoruz… Bütün ön söylem makineleri arızalı ve her şeyin her şeyle bağlantılı olduğu, her şeyin karıştığı ve sahte olanın gerçeğinden ayırt edilemediği günümüz dünyasının karmaşasını hiç kimse ortaya koyamıyor. Her şey kolektif bir hayal izlenimi uyandırıyor, dünya çapındaki bir şizofreni. Ahlaki değerler ve ideolojiler çöküyor. Dünyanın sadece büyüsü bozulmadı, onun artık amacı da yok, uzay çağının denizinde başıboş dolaşan pusulasız bir gemi gibi. ”
Sonuç açık: Nereye gitmek istediğini bilmeyen kişi, hedefi konusunda ön söylemlerde de bulunamaz.
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar:
Yazının Etiketleri: Analizler, herşeyi bilen makine nedir?, istatistikler, kehanet, Lorenzo Tonti, Ön Söylem, patmos kehanetleri nedir?, Simülasyonlar, tontik nedir nedir?
