Protagoras’ın Hayatı, freman 2
Aristoteles’in öğrencisi Herakleides’e göre Protagoras Abderalıdır. Komedi yazarı Eupolis’e göre Teosludur. Platon (5) ve Laertius’a (1) göre Abderalı olduğu kesindir. Kranz’a (15) göre, Protagoras’ın yurdu Teos’tur. Abdera, tanınmaya başladığı şehirdir. Babasının adı, bazı kaynaklara göre Artemon bazı kaynaklara göre Maeandrius’tur. [ Laertius(1) ]
Protagoras’ın doğum ve ölüm tarihleri tartışmalıdır. Platon’a (5) göre kırk yıl çalıştıktan sonra, 70 yaşında öldü. Bazı kaynaklar Protagoras’ın 90 yaşında öldüğünü ileri sürer. [ Laertius(1) ] Konunun uzmanları, Platon’un savını, yani Protagoras’ın 70 yaşında öldüğünü kabul ederler. [ Freeman(2) ] Apollondorus, Protagoras’ın 70 yaşında öldüğnü kabul eder ve MÖ 444-441 yıllarında 40 yaşında olduğunu söyler [ Freman (2) ]
Buna göre Protagoras, MÖ 484 yılında doğmuş, MÖ 414 yılında ölmüştür. Fakat bu yıllar, Platon’un Protagoras adlı diyaloğundaki bir toplantıda söylenenlerle çeşilir. Toplantıda Sokrates, Hippias, Prodikos, Perikles’in oğulları ve Alkibiades vardır. Protagoras, bu topluluğa şöyle der: ” Oldukça yaşlıyım, hepinizin babası yerindeyim. ” Bu toplantı yaklaşık MÖ 432 yılında gerçekleşmiştir. Bu tarih toplantıda bulunanların yaşlarına uyar. Fakat Protagoras’ın MÖ 484 yılında doğduğu kabul edilirse, toplantı sırasında 52 yaşında olması gerekir. 52 yaşındaki Protagoras’ın kendisini, 37 yaşındaki Sokrates’in babası yaşında sayması mümkün değildir. Bu konuda yapılan araştırmalar Protagoras’ın MÖ 484′ten önce doğduğunu, MÖ 490 yılının doğruya en yakın doğum tarihi olduğunu ortaya koymuştur. [ Freeman (2) ]
Protagoras’ın yaşamının ilk yılları hakkında iki öykü anlatılır. Bu öykülerden birine göre, Protagoras’ın babası Abdera şehirini en zenginiydi. Yunanistan’ı işgal eden Pers kralı Serhas’ı evien misafir etmişti. Kral Serhas, gösterilen konukseverlikten hoşnut kaldı. Karşılık olarak, Protagoras’ı eğitmek için beraberindeki bilgelerden birini görevlendirdi. [ Freeman(2) ]
Diğer öykü şudur: Protagoras odun taşıyan hamaldı. Odunları çook düzgün destelediğini gören Demokritos, onunla konuşmaya başladı. Zekâsından çok etkilendi. Protagoras’ı sekreter olarak yanın aldı. Edebiyat ve felsefe öğretti. Bu öykünün kaynağı Epikür’dür. Öykünün çıkmasının nedeninin Protagoras’ın hamal semerinin keşfetmesi olduğu ileri sürülür. [ Freeman (2), Laertius (1) ]
Platon, bu filozofun ilk yıllarının basit bir yaşam olduğu konusunda fikir beyan etmez. [ Freeman (2) ]
Bu çelişkili öykülerden anlaşılmalıdır ki, Protagoras’ın yaşamının ilk yılları, Demokritos ve diğer Abderalı Filozoflarla ilişkisi hakkında bilgi yoktur. [ Freeman (2) ]
Protagoras, 30 yaşında öğretmenliğe başladı. Önce Abdera ve yakınındaki yerleşim yerlerinde gençlere gramer dersleri verdi. Daha sonra tüm Yunanistan’ı dolaştı ve para karşılığında ders verdi. [ Sena ( 12) ]
Laertius’a (1) göre, Protagoras, ücret karşılığında ders veren ilk öğretmendir. Platon’un (4) ” Protagoas ” adlı eserinde ise Sokrates şöyle der: ” ... sonra kendine o kadar güveniyorsun ki birçokları gibi bilgini gizleyecek yerde çekinmeden bütün Hellas’a açıkça yayıyorsun; sofist adını yükleniyorsun, eğitim ve erdem öğretmeni olduğunu söylüyorsun. Üstelikde derslerine karşılık ilk kez ödenek alma cüretini gösteriyorsun. ”
Protagoras’ın ücreti yüksekti: Freeman’ın (2) yaptığı hesaba göre Protagoras’ın diksiyon kursu için aldığı ücret bugünün değeriyle 50 dolardı. Sicilya’daki bir öğretim turundan kazancı 15 bin dolardı.
Bu konuda, Platon’un Protagoras isimli eserinde Sokrates ile arkadaşı şöyle konuşur:
– Evet Sokrates, bilgisin benden esirgeyecek gibi geliyor bana.
– Amma yaptın… Parayla onu kandırmaya bak, seni de bir bilgin yapar çıkar.
– İş ona kalsın. Doğrusu ne kendi paramı, ne de arkadaşlarımınkini ondan esirgemem.
Eğer öğrenci verilen dersin istenen ücret değerinde olmadığını düşünürse, zorlanmazdı. Yargıcın önünde yemin eder ve uygun gördüğü ücreti öderdi. [ Freeman(2) ]
Bu konu ile ilgili şu öykü anlatılır: ” Öğrencisinden ücretini istedi. Öğrencisi henüz dava kazanmadığı için ödemeyeceğini söyledi. Protagoras, ‘ Ödemelisin, ‘ dedi, ‘ Çünkü sana karşı dava açar, kazanırsam ücretimi alırım. Eğer sen kazanırsan, ücretimi ödemek zorundasın, çünkü sen dava kazanmış olursun. ‘” [ Laertius (1)]
40 yıl hocalık ypaan Protagoras böylece büyük bir servet sahibi oldu. Platon (14), ” Menon ” isimli eserinde bu server hakkında şu bilgiyi veriyor:
” Bildiğim bir şey varsa o da Protagoras’ın tek başına, bunca güzel eserin yaratıcısı, meşhur Phidias’la birlikte daha on heykeltıraşın kazanabileceğinden daha fazla zenginlik elde etmiş olduğudur… ”
Protagoras’ın serveti konusunda Russel (13) şöyşe diyor: ” Platon, modern anlayışa göre oldukça züppeliğe kaçan bir biçimde, sofistlerin ders vermek için para almalarını eleştirir. Platon yeterli varlığa sahipti ve görünüşe bakılırsa, kendisi gibi varlık sahibi olmayanların gereksinmelerini anlayamıyordu. Tuhaf olan, aylığını geri çevirmek için hiçbir neden görmeyen modern Profesörlerin Platon’un bu sert eleştirilerini tekrar etmesidir. ”
Platon’un ” Protagoras ” isimli eserinden iki grup öğrencisi olduğu anlaşılmaktadır. Gruplardan birini, zengin ailelerin politikacı olmak isteyen çocukları, diğerini sofist olmak için ders alan öğrenciler oluştururdu. [ Guthrie (3) ]
Protagoras, Atina’yı birkaç kez ziyaret etmiştir. Platon (4), iki kez ziyaret ettiğini ima etmektedir. Üçüncü bir ziyareti de olasıdır. [ Freeman (2) ] Protagoras, Atina’da ün kazandı. Perikles’in çevresine girdi. Onun arkadaşıydı. Yasal sorunları tartışırlardı. Plutarch, bu tartışmalara örnek verir:
” Bir atletizm yarışmasında, yarışmacılardan birinin attığı cirit birisine çarptı ve ölmesine neden oldu. Perikles ile Protagoras, bu olaydaki yükümlülüğün cirite mi, ciriti atan atlete mi, yarışmayı düzenleyenlere mi ait olduğunu bütün gün tartışmışlardır. Bu tartışmanın ana konusu felsefenin neden sonuç ilişkisi problemiydi. ” [ Guthrie(3) ]
Perikles, Protagoras’ı sayar ve değer verirdi. Protagoras’ı Thurioi kolonisinin anayasasını yapmakla görevlendirmesi Perikles’in ona verdiği değeri gösterir. Güne İtalya’daki Sybaris kolonisini Krotoniatesler yıktılar. Sybarisliler, Atina ve Sparta’dan yardım istediler. Sparta yardım etmeyi reddetti. Atinalılar ise büyük ir istekle yardım ettiler. Yunanlıları yeni koloniye katılmaya çağırdılar. Böylece, Sybaris’in yıkıntıları üzerinde bir Yunan kolonisi, yani Thurioi şehri kuruldu. Protagoras bu şehrin anayasasını yaptı. [ Guthrie(3) ]
Protagoras de Perikles için şöyle diyor: ” Genç ve güzel olan çocukları on gün içinde — MÖ 430′da meydana gelen salgında — ölünce asla sarsılmadı, acısına metanetle dayandı. Bu, onun halk arasında ününü artırdı. Çünkü, onun acılarına erkekçe dayandığını gören herkes bu gibi işlerde kendi çaresizliğini pek iyi bildiği için onun yüksek duygulu, yiğit ve kendine hakim biri olduğunu düşünüyordu. “ [ Sena(12), Kranz(15) ]
Çok sayıda eski kaynak Protagoras’ın ölümüyle ilgili bilgi verir. Bu bilgiler, sadece ayrıntılarda farklıdır. [ Guthrie(3) ]
Bu bilgilere göre Protagoras’ın ” Tanrılar Hakkında ” ismiyle kitabının başlangıçı dinsel duyguları incitti. Bu nedenle, Protagora suçlandı ve mahkeme kararı veya mahkemesiz oylama ile Atina’dan sürülmesi karar verildi. Bu kitabın kopyaları toplatıldı ve pazar kurulan meydanda yakıldı. Bazı kaynaklara göre Protagoras’ı suçlayan Dörtyüzlülerden Pythodorus’tu. Fakat bazı kaynaklar, suçlayanın Euathlus isimli bir kişi olduğunu ileri sürer. Bu kaynaklara göre Euathlus, Protagoras’ın öğrencisiydi ve aralarında ücret konusunda anlaşmazlık vardı.
Atina’dan kovulan Protagoras Sicilya’ya kaçarken bimdiği gemi battı. Bazı kaynaklar ise 90 yaşında seyahat ederken öldüğünü söylerler. [ Freeman(2), Sena(12), Laertius(1) ]
Kaynakça
(1) Laertius, D., Lives of Eminent Philosophers, Vol. II, Harvard University Press, 1970.
(2) Freeman, K., The Pre-Socratic Philosophers, Oxford: Basil Blackwell, 1966.
(3) Guthrie, W. K. C., A History of Greek Philosophy, Vol.3, Cambridge Uni. Press, 1975.
(4) Platon, Sofist, MEB Yayını, 1967.
(5) Platon, Protagoras, ME. Yayını, 1965.
(12) Sena, C., Filozoflar Ansiklopedisi, 3. Cilt, Remzi Kitabevi, 1976.
(13) Russel, B, History of Westem Philosophy, George Allen. Unwn Ltd, 1961.
(14) Platon, Diyaloglar ( Menon ), Remzi Kitabevi, 1989.
(15) Kranz, W, Antik Felsefe, Edebiyat Fak., 1976.
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar:
Yazının Etiketleri: felsefe tarihinde protagoras nedir?, freman 2 ahkkında, FREMAN 2 nedir?, freman2 nedir?, platon ile protagoras aynı kişiler midir nedir?, Protagoras, protagoras hayatı nedir?, Protagoras nedir?, Protagoras'ın Hayatı, protagorasın gerçek adlı eseri nedir?, protagorasın gerçek adlı eserinde ne anlatılıyor nedir?
Finally, an issue that I am passionate about. I have looked for information of this caliber for the last several hours. Your site is greatly appreciated.